Negen kenmerken van nieuws

Negen kenmerken van nieuwsHeeft u zich wel eens afgevraagd waarom het DSB faillissement in 2009 zoveel in het nieuws was, terwijl andere nieuwsmomenten veel minder aandacht kregen van de media?  De vraag “wat is nieuws?” is niet zo makkelijk te beantwoorden.  Het mooiste antwoord op die vraag komt nog steeds van John Bogart: “When a dog bites a man, that’s not news, because it happens so often.  But if a man bites a dog, that is news”.  Maar dat vertelt niet het hele verhaal.  De definitie van nieuws is afhankelijk van verschillende elementen, waaronder: tijd, nabijheid, bekendheid, eigenaardigheid, conflict, spanning, emotie, consequenties, en competitie.  Hoe meer van die elementen aanwezig zijn, hoe meer nieuwswaarde een gebeurtenis krijgt.

In het DSB dossier waren vrijwel alle elementen aanwezig.  Allereerst stortte het bedrijf binnen een kort tijdsbestek in elkaar. Dat is voor de journalist een veel interessanter verhaal dan een bedrijf dat over een periode van een aantal jaren een groot deel van haar waarde verliest.  Ten tweede ging het om een Nederlands bedrijf, dus voor de journalist en de lezer veel dichter bij huis dan een bedrijf aan de andere kant van de wereld. Verder was Dirk Scheringa een bekende Nederlander, en mensen lezen nu eenmaal veel liever over het wel en wee van bekende dan onbekende Nederlanders.  Bovendien was Scheringa een vreemde eend in de bijt. Een echte selfmade man die begon als politieman en van zijn hobby – het geven van financieel advies aan familie en vrienden – zijn werk maakte. Niet bepaald het standaard profiel van een bankdirecteur. Vrijwel direct nadat zijn problemen ontstonden ging Scheringa in de clinch met o.a. de DNB, en conflict is nu eenmaal een spijs waar journalisten van smullen.  En het was natuurlijk een spannend verhaal, want hoe zou het voor Scheringa aflopen? Zou hij nog op tijd een externe financier kunnen vinden om zijn levenswerk te redden? De val van Scheringa raakte ook zijn directe omgeving in Wochem en Alkmaar (AZ), en introduceerde hiermee het belangrijke “human interest” element dat een essentiële motor is in ieder nieuwsverhaal.  Het faillissement van DSB had grote gevolgen voor “gewone” mensen, inclusief de plaatselijke bakker in Wochem die op het NOS Journaal mocht komen uitleggen wat het betekende voor zijn eigen omzet. En tenslotte was er geen competitie met ander “groot” nieuws: er waren geen andere gebeurtenissen die de val van DSB van de voorpagina’s konden verdrijven.

Dat laatste element is trouwens het meest onvoorspelbare.  De aanslag in New York van 11 september 2001 vaagde al het andere nieuws wekenlang van de voor- en binnenpagina’s.  Een voorlichter van de Britse regering dacht nog even handig gebruik te kunnen maken van deze gebeurtenis door snel wat slecht regeringsnieuws naar buiten te brengen in de hoop dat dit nieuws in de competitie met de ramp een snelle nieuwsdood zou sterven.  Dit is een favoriete voorlichters truc, maar helaas voor de Britse voorlichter werd zijn tactiek door een wakkere journalist opgemerkt.  Kort daarna was zijn ontslag zelf even het nieuws van de dag.  Journalisten een loer draaien valt namelijk onder de variant: “If a man bites a reporter, it’s definitely news”.